Kraków, miasto o bogatej historii i dynamicznie rozwijającej się infrastrukturze, od lat marzy o własnym metrze. Choć budowa podziemnej kolei wciąż znajduje się w fazie planowania, młodzi architekci z Politechniki Krakowskiej już teraz wnoszą świeże spojrzenie na to, jak może wyglądać przyszłość transportu w stolicy Małopolski. W ramach konkursu organizowanego przez Wydział Architektury Politechniki Krakowskiej oraz FutureLab PK, studenci stworzyli niemal sto wizji wejścia do stacji metra „Dworzec Główny”, która ma powstać na placu Jana Nowaka-Jeziorańskiego. Wyniki rywalizacji, ogłoszone 5 czerwca 2025 roku, pokazały, że kreatywność i odwaga młodych projektantów mogą zrewolucjonizować myślenie o przestrzeni miejskiej.
Konkurs, który poruszył wyobraźnię
Konkurs skierowany był do studentów kierunków projektowych i architektonicznych oraz członków koła naukowego FutureLab. Jego celem było opracowanie koncepcji architektonicznej wejścia do stacji „Dworzec Główny” – jednego z kluczowych punktów przyszłej sieci metra, które ma stać się węzłem przesiadkowym integrującym różne środki transportu. Jak podkreślał zastępca prezydenta Krakowa, Stanisław Mazur, konkurs nie miał na celu wyłonienia gotowego projektu do realizacji, lecz stworzenie inspirujących wizji, które pobudzą dyskusję o przyszłości miasta. „To, co zobaczyliśmy, przerosło nasze oczekiwania. Kreatywność, odwaga i wrażliwość na miejską przestrzeń – tym wykazali się młodzi architekci” – mówił Mazur podczas gali wręczenia nagród.
Do konkursu zgłoszono aż 93 prace, z których jury, w składzie m.in. prof. Andrzej Szarata (rektor Politechniki Krakowskiej), prof. Magdalena Kozień-Woźniak (dziekan Wydziału Architektury PK) oraz Stanisław Mazur, wybrało 23 najlepsze. Przyznano trzy równorzędne nagrody główne, dwie nagrody specjalne oraz 18 wyróżnień. Każda z nagrodzonych prac została uhonorowana nagrodą finansową, zarówno dla autorów, jak i ich opiekunów naukowych.
Trzy wizje, które zachwyciły
Zwycięskie projekty prezentują różnorodne podejścia do projektowania przestrzeni miejskiej, łącząc funkcjonalność z estetyką i lokalną tożsamością. Anna Bryksy zaproponowała monumentalną, rzeźbiarską formę inspirowaną brutalizmem i minimalizmem. Jej projekt to klin z surowego materiału, który pełni funkcję nie tylko wejścia do metra, ale także symbolicznej bramy do miasta. Jan Meres postawił na tradycję krakowskich witraży, tworząc ażurową strukturę ze szkła barwionego w masie i stali nierdzewnej, która nawiązuje do artystycznego dziedzictwa Krakowa. Z kolei Katarzyna Półchłopek zaprezentowała futurystyczną, organiczną formę przypominającą literę „M”, czerpiącą z architektury parametrycznej i logotypu miasta.
„Wyjście z metra może być wieżą widokową, muzeum, a nawet witrażem – to nie tylko punkt komunikacyjny, ale element kształtujący przestrzeń miasta” – zauważyła prof. Magdalena Kozień-Woźniak, podkreślając interdyscyplinarny charakter projektów.
Nie tylko estetyka, ale i dialog
Konkurs miał nie tylko wymiar edukacyjny, ale także społeczny. Studenci, wspierani wykładami mistrzowskimi z czterech dziedzin, mieli okazję zgłębić tematykę projektowania przestrzeni publicznych, uwzględniając uwarunkowania historyczne i urbanistyczne Krakowa. Jak zauważyła Monika Firlej, dyrektor FutureLab PK, „to wyjątkowa okazja, by głos młodego pokolenia został usłyszany i doceniony”. Prace studentów staną się inspiracją dla dalszych etapów planowania metra, a także materiałem do działań promocyjnych i konsultacji społecznych.
Zwycięskie projekty będzie można wkrótce zobaczyć na wystawie na Plantach, w pobliżu placu Jana Nowaka-Jeziorańskiego. Dodatkowo, mieszkańcy Krakowa mają szansę wybrać swoją ulubioną koncepcję w głosowaniu na profilu miasta na Facebooku, gdzie jedna z 23 nominowanych prac otrzyma Nagrodę Mieszkańców.
Metro w Krakowie – krok bliżej do realizacji
Krakowskie metro, choć wciąż w fazie planowania, staje się coraz bardziej realne. Miasto, które od lat boryka się z problemami komunikacyjnymi, widzi w podziemnej kolei szansę na odciążenie ulic i poprawę jakości życia mieszkańców. Pierwszy etap inwestycji, obejmujący 6-kilometrowy odcinek od ronda Młyńskiego do skrzyżowania ulic Reymonta i Piastowskiej, ma kosztować około 3 mld zł. Cała pierwsza linia, o długości 26 km, to wydatek rzędu 13 mld zł, nie licząc taboru. Prezydent Krakowa, Aleksander Miszalski, podkreśla, że metro jest priorytetem, a decyzja środowiskowa dla pierwszego etapu ma zostać uzyskana w pierwszym kwartale 2025 roku.
Studenckie wizje stacji „Dworzec Główny” to nie tylko artystyczne koncepcje, ale także ważny głos w debacie o przyszłości Krakowa. Pokazują, że metro może być nie tylko funkcjonalnym środkiem transportu, ale także elementem, który wzbogaci przestrzeń publiczną miasta. Jak podkreśla rektor Politechniki Krakowskiej, prof. Andrzej Szarata, „projekty są śmiałe, nieszablonowe, pełne świeżych idei. To dowód na ogromny potencjał twórczy młodego pokolenia”.
Kraków, czerpiąc inspiracje z takich miast jak Wiedeń czy Kopenhaga, chce stworzyć metro, które będzie nie tylko nowoczesne, ale i harmonijnie wpisane w historyczną tkankę miasta. Studenckie projekty są pierwszym krokiem w tej dyskusji, która – jak wierzą organizatorzy – zainspiruje mieszkańców i projektantów do wspólnego tworzenia przyszłości Krakowa.
