Kraków przygotowuje się do wyjątkowego święta. W dniach 28–31 października 2025 roku miasto uczci 107. rocznicę swojego wyzwolenia spod władzy zaborczej. To właśnie tutaj, 31 października 1918 roku, zanim jeszcze cała Polska odrodziła się po latach niewoli, po raz pierwszy zawisły biało-czerwone flagi symbolizujące wolność.
Bieg o szablę bohatera
Obchody rozpoczną się we wtorek, 28 października, o godz. 11:30 na stadionie Międzyszkolnego Ośrodka Sportowego Kraków „Zachód” przy pl. Na Groblach 23. Tam odbędzie się tradycyjny bieg sztafetowy krakowskich liceów o szablę kapitana Antoniego Stawarza – symboliczne trofeum upamiętniające człowieka, który w 1918 roku poprowadził akcję wyzwolenia Krakowa.
Każda drużyna składać się będzie z dwóch dziewcząt i dwóch chłopców, a każdy z zawodników pokona dwa okrążenia po 300 metrów. Zwycięzcy otrzymają główną nagrodę – wspomnianą szablę ufundowaną przez Przewodniczącego Rady Miasta Krakowa oraz nagrody indywidualne od Prezydenta Krakowa. Na laureatów drugiego i trzeciego miejsca również czekają puchary i wyróżnienia.
Wieczór z kokardą i wspólne szycie symboli narodowych
W środę, 29 października, o godz. 18:00 w Muzeum Podgórza odbędzie się „Wieczór z kokardą” – kameralne spotkanie, podczas którego mieszkańcy będą mogli własnoręcznie przygotować biało-czerwone kokardy narodowe. To wyjątkowa okazja, by w twórczy sposób włączyć się w obchody i poczuć ducha wspólnoty.
Hołd bohaterom i symboliczna podróż przez miejsca pamięci
Czwartek, 30 października, upłynie pod znakiem uroczystości patriotycznych. O godz. 11:45 przed Urzędem Miasta Krakowa w Rynku Podgórskim zostaną złożone kwiaty pod tablicą Legionistów Podgórskich, a chwilę później – o godz. 12:00 – rozpocznie się ceremonia przy pomniku na pl. Niepodległości. Wydarzeniu towarzyszyć będzie program artystyczny w wykonaniu młodzieży z IV Liceum im. Tadeusza Kościuszki oraz Szkoły Muzycznej im. Bronisława Rutkowskiego.
O godz. 13:00 uczestnicy udadzą się na dworzec Kraków–Płaszów, gdzie również zostaną złożone kwiaty. Pamięć o bohaterach nie ograniczy się tylko do Krakowa – wieńce pojawią się także na grobie kapitana Antoniego Stawarza na cmentarzu Rakowickim oraz na grobie porucznika Ludwika Iwaszki na warszawskim Cmentarzu Bródnowskim.
Kraków w barwach biało-niebieskich
Kulminacją obchodów będzie piątek, 31 października. O godz. 10:30 przedstawiciele władz miasta, Rady Miasta Krakowa i Rady Dzielnicy XIII złożą kwiaty pod tablicą na Wieży Ratuszowej. Przez dwa dni – 30 i 31 października – miasto zyska odświętny wygląd: na ulicach pojawią się biało-niebieskie flagi, a wieczorem Estakada Lipska–Wielicka oraz kładka o. Bernatka rozbłysną w miejskich barwach. Flagi ozdobią także pojazdy komunikacji miejskiej, Ratusz i place.
Jak Kraków odzyskał wolność przed całą Polską
Historia, którą wspominamy, to opowieść o odwadze, jedności i wierze w niepodległość. 31 października 1918 roku Kraków jako pierwsze z dużych polskich miast wyzwolił się spod panowania Austro-Węgier. Żołnierze polskiego pochodzenia, dotychczas służący w armii zaborcy, podjęli działania, które doprowadziły do pokojowego przejęcia władzy. Tego dnia pod Wieżą Ratuszową po raz pierwszy od ponad wieku zawisły polskie flagi – bez rozlewu krwi, bez walk ulicznych.
Na czele tej akcji stanął kapitan Antoni Stawarz – oficer, który jeszcze dzień wcześniej dowodził w austriackiej jednostce. Jego żołnierze zajęli dworzec w Płaszowie, a następnie koszary w Podgórzu, przejmując miasto z rąk okupanta. U jego boku działał porucznik Ludwik Iwaszko, który po wydarzeniach krakowskich ruszył na front wschodni, by walczyć o Lwów i wziąć udział w Powstaniach Śląskich.
Dzięki ich odwadze i determinacji Kraków był wolny jeszcze zanim cała Polska oficjalnie odzyskała niepodległość 11 listopada 1918 roku.
Dziś, po ponad wieku, Kraków wciąż pamięta o swoich bohaterach. Obchody rocznicy nie tylko przypominają o tamtych wydarzeniach, ale też uczą młode pokolenia, że wolność nigdy nie jest dana raz na zawsze.
31 października to dzień, w którym serce Polski bije właśnie tutaj – w Krakowie.
