Bezdomność to jeden z najpoważniejszych problemów społecznych, z którymi borykają się współczesne miasta, w tym Kraków – stolica Małopolski i jedno z największych miast Polski. Problem ten dotyka zarówno mężczyzn, jak i kobiety, osoby w różnym wieku, a jego przyczyny są złożone: od uzależnień, przez konflikty rodzinne, po utratę pracy czy zadłużenie. Jak wygląda skala tego zjawiska w Krakowie i jaki odsetek mieszkańców zmaga się z kryzysem bezdomności?
Skala problemu bezdomności w Krakowie
Według szacunków z 2023 roku, w Krakowie liczba osób bezdomnych wynosi około 2300. Przy populacji miasta wynoszącej około 802 800 mieszkańców (dane GUS, 2023), oznacza to, że odsetek osób bezdomnych w Krakowie wynosi około 0,29%. W badaniu przeprowadzonym przez Małopolski Urząd Wojewódzki w nocy z 28 na 29 lutego 2024 roku stwierdzono, że w województwie małopolskim żyje 2093 osób bezdomnych, z czego najwięcej, bo aż 1241, w samym Krakowie. To czyni Kraków miastem z największą liczbą osób bezdomnych w regionie, choć w skali kraju problem ten jest równie istotny – ogólnopolskie badanie z 2019 roku wykazało, że w Polsce żyje ponad 30 300 osób bezdomnych.
Przyczyny bezdomności
Bezdomność w Krakowie, podobnie jak w innych miastach, wynika z wielu nakładających się czynników. Najczęściej wymieniane przyczyny to:
- Konflikty rodzinne (36%) i eksmisje (45%), które są głównymi powodami utraty dachu nad głową.
- Uzależnienia (29%), w tym alkoholizm, które często prowadzą do wykluczenia społecznego.
- Utrata pracy (17%) i trudności finansowe, w tym zadłużenie, szczególnie zauważalne po pandemii, kiedy wzrosła liczba bezdomnych mężczyzn, w tym tych, którzy wcześniej prowadzili własne firmy.
- Problemy psychiczne i trudności w adaptacji społecznej, np. po opuszczeniu domów dziecka.
Wśród bezdomnych w Krakowie znajdują się zarówno osoby, które urodziły się i wychowały w mieście, jak i przyjezdni, którzy przybyli w poszukiwaniu pracy, wsparcia czy lepszego życia. Po pandemii zauważono także wzrost liczby cudzoziemców wśród bezdomnych, w tym osób z Ukrainy, które stanowią ponad 10% podopiecznych niektórych placówek, takich jak Przytulisko dla Bezdomnych Mężczyzn prowadzone przez Braci Albertynów.
Gdzie przebywają osoby bezdomne?
Osoby w kryzysie bezdomności można spotkać w wielu miejscach Krakowa: na dworcach, w parkach, na Plantach, w pustostanach, pod mostami czy na przystankach. Część z nich korzysta z przestrzeni publicznej, takich jak Galeria Krakowska, gdzie szukają schronienia przed chłodem, czy ławki na Placu Matejki, służące jako miejsce odpoczynku. Zimą problem staje się szczególnie dotkliwy, gdy niskie temperatury zagrażają zdrowiu i życiu tych osób. Dlatego miasto intensyfikuje działania pomocowe w tym okresie, uruchamiając m.in. tymczasowe ogrzewalnie.
Wsparcie dla osób bezdomnych w Krakowie
Kraków oferuje szeroki wachlarz wsparcia dla osób w kryzysie bezdomności, zarówno ze strony miasta, jak i organizacji pozarządowych. Wśród kluczowych inicjatyw można wymienić:
- Placówki schronienia: W Krakowie działa 34 placówki, w tym 14 schronisk, noclegowni i ogrzewalni, oferujących łącznie 778 miejsc noclegowych, w tym 140 w mieszkaniach chronionych lub wspieranych. Przykłady to Przytulisko dla Bezdomnych Mężczyzn (ul. Skawińska 4-6), Przytulisko św. Brata Alberta dla Kobiet (os. Malborska 64b) czy Noclegownia i Schronisko dla Mężczyzn (ul. Makuszyńskiego 19a).
- Posiłki i higiena: Osoby bezdomne mogą korzystać z darmowych posiłków w barach mlecznych, kuchniach przy parafiach (np. Kuchnia św. Jana Kantego) czy w ramach akcji takich jak Fundacja Zupa. Łaźnia i pralnia Dzieła Pomocy św. Ojca Pio (ul. Smoleńsk 4) oferują zabiegi higieniczne i wymianę odzieży.
- Pomoc medyczna: Fundacja Przystań Medyczna oraz przychodnia Stowarzyszenia Lekarze Nadziei (ul. Smoleńsk 4) zapewniają opiekę medyczną, w tym specjalistyczną (kardiolog, dermatolog, stomatolog).
- Działania streetworkerów: Zespół Streetwork MOPS (kontakt: 607 806 813, 780 579 594, 781 977 201) monitoruje miejsca przebywania osób bezdomnych, oferuje wsparcie w wizytach lekarskich i załatwianiu spraw życiowych.
- Inicjatywy społeczne: Coroczna Wigilia dla Osób Bezdomnych na Rynku Głównym, organizowana przez Jana Kościuszko, zapewnia ciepłe posiłki i integrację. Kampanie takie jak #ToNieDom zwracają uwagę na trudną sytuację osób bezdomnych.
Wyzwania i rozwiązania
Pomimo licznych działań, problem bezdomności w Krakowie pozostaje trudny do całkowitego wyeliminowania. Jak zauważają eksperci, nawet w najbogatszych krajach nie udało się w pełni rozwiązać tego problemu. Kluczowe wyzwania to:
- Niechęć do korzystania z pomocy: Wiele osób odmawia wsparcia, preferując życie w przestrzeni publicznej.
- Złożoność przyczyn: Bezdomność to nie tylko brak dachu nad głową, ale często splot problemów zdrowotnych, psychicznych i społecznych.
- Ograniczona liczba miejsc: Choć placówki oferują setki miejsc, w okresie zimowym zapotrzebowanie może być większe, co prowadzi do tworzenia miejsc interwencyjnych.
Miasto stawia na długofalowe rozwiązania, takie jak mieszkania chronione i asystentura osób bezdomnych, które mają na celu reintegrację społeczną i powrót do samodzielnego życia. W 2022 roku planowano, by co najmniej 5 osób rocznie wychodziło z bezdomności dzięki zamieszkaniu w lokalu mieszkalnym.
Podsumowanie
Problem bezdomności w Krakowie dotyczy około 0,29% mieszkańców, co plasuje miasto na czele województwa pod względem liczby osób bezdomnych. Choć skala zjawiska jest stosunkowo niewielka w porównaniu z populacją, każda z tych osób to indywidualna tragedia. Dzięki rozbudowanemu systemowi wsparcia – od schronisk, przez pomoc medyczną, po inicjatywy społeczne – Kraków aktywnie przeciwdziała wykluczeniu społecznemu. Jednak kluczem do skutecznego rozwiązania problemu jest dalsza edukacja społeczna, budowanie empatii oraz kompleksowe podejście do przyczyn bezdomności.
Mieszkańcy mogą pomóc, zgłaszając potrzebę wsparcia do Działu Pomocy Bezdomnym MOPS (tel. 12 430 45 46, e-mail: db@mops.krakow.pl) lub Straży Miejskiej (tel. 986). Każdy gest, od rozmowy z osobą w kryzysie po przekazanie informacji o dostępnych formach pomocy, może zmienić czyjeś życie.
